Basın Rehberi

Medya, kekemelik hakkındaki toplumsal algının oluşmasında önemli bir role sahiptir. Kullanılan dil; damgalamayı güçlendirebilir, yanlış inanışları yayabilir veya daha kapsayıcı bir anlayışın gelişmesine katkı sağlayabilir.

Bu rehber, kekemelik hakkında haber, röportaj, belgesel, sosyal medya içeriği ve diğer yayınlar hazırlanırken dikkat edilmesi gereken temel ilkeleri içerir.

Tercih Edilen İfadeler

Nötr ve saygılı bir dil kullanılmalıdır.

Tercih edilebilecek ifadeler:

• Kekemeliği olan birey
• Kekemeliği olan kişi
• Kekemelik
• Konuşma akıcılığı farklılığı
• Tekrar, uzatma ve blok
• Kekemelik deneyimi

Bireyin kendisini tanımlamak için tercih ettiği ifade varsa bu tercihe saygı gösterilmelidir.

Kaçınılması Gereken İfadeler

Aşağıdaki ifadeler küçümseyici, damgalayıcı veya yanıltıcı olabilir:

• Konuşma özürlü
• Düzgün konuşamayan
• Konuşma engelli
• Kekemelik hastalığı
• Kekemeliğe yenik düşen
• Kekemelikten kurtulan
• Konuşmasını düzeltmeyi başaran
• Normal konuşamayan
• Heyecanlandığı için kekeliyor

Kekemelik; kişilik zayıflığı, düşük zekâ, utangaçlık veya yetersizlik göstergesi olarak sunulmamalıdır.

Kekemeliği Trajikleştirmeyin

Kekemelik yalnızca acı, başarısızlık veya mücadele anlatısı üzerinden ele alınmamalıdır.

“Kekemeliğine rağmen başardı” gibi ifadeler, başarının kekemelikle bağdaşmadığı düşüncesini güçlendirir. Bunun yerine bireyin çalışmaları, deneyimleri ve başarıları doğrudan anlatılmalıdır.

Örneğin:

Yanlış:
“Kekemeliğine rağmen başarılı bir avukat oldu.”

Uygun:
“Kekemeliği olan bir avukat olarak mesleki deneyimlerini paylaştı.”

Kekemeliği Komedi Unsuru Olarak Kullanmayın

Tekrarlar, bloklar ve konuşma sırasında yaşanan fiziksel çaba taklit edilmemeli veya mizah malzemesi hâline getirilmemelidir.

Kekemeliğin komedi unsuru olarak sunulması, alay edilmesini normalleştirir ve kekemeliği olan bireylerin toplumsal yaşama katılımını olumsuz etkiler.

Kişiyi Yalnızca Kekemeliğiyle Tanımlamayın

Kekemelik, bireyin kimliğinin yalnızca bir parçasıdır. Haber veya röportajın konusu gerektirmediği sürece kişinin kekemeliği başlığa taşınmamalıdır.

Bireyin mesleği, çalışmaları, görüşleri ve başarıları geri plana itilmemelidir.

“Mucize Tedavi” İddialarına Yer Vermeyin

Kekemeliği kısa sürede, kesin ve kalıcı biçimde ortadan kaldırdığını iddia eden yöntemler eleştirel biçimde incelenmelidir.

Bir tedavi veya terapi hakkında haber hazırlanırken:

• Bilimsel kanıtlar araştırılmalı,
• Kekemelik alanında çalışan uzmanların görüşü alınmalı,
• Kesin sonuç vaatleri sorgulanmalı,
• Ticari çıkar ilişkileri açıklanmalı,
• Bireysel başarı öyküleri bilimsel kanıt olarak sunulmamalıdır.

“Kekemeliğe kesin çözüm bulundu” gibi başlıklardan kaçınılmalıdır.

Görsel ve Ses Kullanımına Dikkat Edin

Kekemeliği olan bireyin konuşmasındaki bloklar, tekrarlar veya fiziksel hareketler izni olmadan öne çıkarılmamalıdır.

Kurgu sırasında konuşma yalnızca akıcı görünecek şekilde kesilmemeli, aynı zamanda kekemeliği dramatikleştirecek biçimde de kullanılmamalıdır.

Altyazı veya metin dökümü hazırlanırken sözcük tekrarlarının nasıl gösterileceği konusunda bireyin görüşü alınmalıdır.

Röportaj Sırasında

Röportaj yapılan kişinin konuşmasını tamamlaması için yeterli zaman verilmelidir.

• Cümleleri tamamlanmamalıdır.
• Sorular peş peşe yöneltilmemelidir.
• Sessizlikler kesilmemelidir.
• Konuşma hızlandırılmamalıdır.
• “Sakin olun” veya “derin nefes alın” gibi yönlendirmeler yapılmamalıdır.
• Doğal göz teması korunmalıdır.
• Konuşma biçimine değil, verilen yanıta odaklanılmalıdır.

Yayın süresi nedeniyle kısıtlama varsa bu durum röportaj öncesinde açık biçimde paylaşılmalıdır.

Başlık ve Haber Dilini Kontrol Edin

Başlıklar merak uyandırmak amacıyla damgalayıcı veya abartılı hâle getirilmemelidir.

Kaçınılması gereken örnekler:

• “Kekemeliğini yendi”
• “Konuşma engeline rağmen başardı”
• “Artık normal konuşuyor”
• “Kekemelikten mucize yöntemle kurtuldu”
• “Kekemelik hayatını mahvetti”

Daha uygun örnekler:

• “Kekemelik deneyimini anlattı”
• “Kekemelik ve iş yaşamı üzerine konuştu”
• “Kekemelik hakkında doğru bilinen yanlışlar”
• “Kekemeliği olan bireylerin deneyimleri”

Uzman Görüşü Alın

Kekemelik hakkında sağlık veya terapi içeriği hazırlanırken kekemelik alanında çalışan dil ve konuşma terapistlerine başvurulmalıdır.

Bununla birlikte yalnızca uzman görüşüne yer vermek yeterli değildir. Kekemeliği olan bireylerin kendi deneyimleri de doğrudan ve çarpıtılmadan aktarılmalıdır.

Kekemelik hakkında hazırlanan içeriklerde, bireylerin yalnızca örnek vaka olarak kullanılmasından kaçınılmalıdır.

Temsil Çeşitliliğini Gözetin

Kekemeliği olan bireyler tek tip bir grup değildir. Kekemelik deneyimi yaşa, cinsiyete, mesleğe, sosyal çevreye ve kişisel deneyimlere göre değişir.

Medya içeriklerinde yalnızca yoğun güçlük yaşayan veya terapi sonrasında daha akıcı konuşan bireylere yer verilmemelidir. Farklı kekemelik deneyimleri görünür kılınmalıdır.

Kısa Kontrol Listesi

Yayın öncesinde şu sorular gözden geçirilmelidir:

• Kullanılan dil saygılı ve nötr mü?
• Kekemelik trajedi veya komedi unsuru hâline getiriliyor mu?
• Bireyin kendi tanımlama tercihi dikkate alındı mı?
• Başlık yanıltıcı veya damgalayıcı mı?
• Kesin tedavi iddiaları sorgulandı mı?
• Bireyin konuşması izin alınmadan düzenlendi mi?
• Kekemelik mesleki yeterlilikle ilişkilendirildi mi?
• Kekemeliği olan bireylerin görüşlerine doğrudan yer verildi mi?

Sonuç

Kekemelik hakkında sorumlu yayıncılık; doğru bilgiye, saygılı dile ve bireylerin kendi deneyimlerine dayanır.

Medyanın görevi kekemeliği dramatikleştirmek, küçümsemek veya yalnızca tedavi edilmesi gereken bir sorun olarak sunmak değildir. Amaç, kekemeliği olan bireylerin toplumdaki gerçek ve çeşitli deneyimlerini doğru biçimde yansıtmaktır.